Jak zostać notariuszem w Austrii: od listy kandydatów do własnej kancelarii notarialnej

Urząd, który się nadaje

Notariusze publiczni są według § 1 Notariatsordnung (NO, ustawy o notariacie) ustanawiani przez państwo. Sporządzają dokumenty urzędowe, przechowują dokumenty, pieniądze i papiery wartościowe i są wyznaczani przez sądy jako Gerichtskommissär:innen (komisarze sądowi), przede wszystkim w postępowaniu spadkowym. Ponieważ urząd nadaje państwo, nie ma swobodnego wejścia na rynek: ile jest stanowisk notarialnych i gdzie leżą ich siedziby, określa Bundesministerium für Justiz w rozporządzeniu, po opinii izby notarialnej (§ 9 NO).

Dla planowania kariery oznacza to: nie można po prostu wynająć lokalu i powiesić tabliczki, nie można też odkupić istniejącego notariatu od poprzedniczki. Gdy stanowisko się zwalnia, na przykład dlatego, że dotychczasowa notariuszka kończy 70 lat, a jej urząd wygasa z końcem stycznia następnego roku, izba je ogłasza. Czasem powstają też nowe stanowiska: w latach 2025 i 2026 ministerstwo utworzyło na przykład dodatkowe stanowiska notarialne w Klagenfurcie, Hall in Tirol, Wien-Innere Stadt i Wien-Döbling.

Warunki mianowania w skrócie

§ 6 NO wylicza, kto może zostać mianowany notariuszem. Lista jest krótka, ale każdy punkt ma znaczenie. Przede wszystkim okres praktyki decyduje o tym, jak wcześnie mogą Państwo realnie kandydować.

Lata jako Notariatskandidat:in

Właściwym wejściem do zawodu jest wpis do rejestru kandydatów notarialnych (Verzeichnis der Notariatskandidat:innen), który prowadzi właściwa izba notarialna (§ 117a NO). Wymaga się obywatelstwa jak wyżej, wiarygodności, studiów prawniczych i co najmniej pięciu miesięcy praktyki sądowej. Nowość od 2026 r.: przy pierwszym wpisie trzeba mieć mniej niż 50 lat. Przed nowelizacją granica wynosiła 35 lat, co praktycznie wykluczało osoby przechodzące z adwokatury, administracji lub biznesu.

Jako kandydat są Państwo zatrudnieni u notariusza; warunki pracy regulują układy zbiorowe zawierane przez izbę. Przygotowują Państwo akty, prowadzą transakcje nieruchomościowe, zakładanie spółek i sprawy spadkowe oraz poznają codzienność kancelarii z czynnościami powierniczymi, księgą wieczystą (Grundbuch) i Firmenbuch. Po półtora roku praktyki i zdaniu pierwszego egzaminu cząstkowego mogą Państwo zastępować notariusza, u którego się Państwo szkolą, na jego zlecenie (§ 118 ust. 2 NO). Później wielu kandydatów przejmuje zastępstwa (Substitutionen) w czasie urlopu lub choroby albo jako Notariatssubstitut:in prowadzi nieobsadzone stanowisko.

Egzamin notarialny w dwóch częściach

Notariatsprüfungsgesetz (NPG) dzieli egzamin na dwa egzaminy cząstkowe, z których każdy ma część pisemną i ustną. Komisje egzaminacyjne działają przy Oberlandesgerichte. Do egzaminu dopuszczony zostaje tylko ten, kto uczestniczył w obowiązkowych zajęciach szkoleniowych; o dopuszczeniu rozstrzyga przewodniczący komisji egzaminacyjnej w porozumieniu z izbą. Od odmowy przysługuje skarga do Bundesverwaltungsgericht.

• Planować wcześnie: pierwszy egzamin cząstkowy otwiera prawo do zastępstwa. Dlatego wielu kandydatów zdaje go tak wcześnie, jak pozwalają na to zajęcia szkoleniowe.
• Łączyć praktykę z egzaminem: trzy lata kandydackie po egzaminie liczą się do mianowania osobno. Kto długo odkłada drugi egzamin cząstkowy, przesuwa tym samym najwcześniejszy możliwy termin kandydowania.
• Szeroki profil zamiast niszy: notariat na wsi żyje z nieruchomości, przekazań gospodarstw i spadków, notariat w mieście często bardziej z prawa spółek. Warto zbierać doświadczenie w obu obszarach.

Ogłoszenie, propozycja obsady i mianowanie

Gdy stanowisko notarialne się zwalnia, procedura przebiega według §§ 10 i 11 NO. Jest mocno sformalizowana i wymaga cierpliwości, bo jedno ogłoszenie często przyciąga wiele zgłoszeń.

Warto znać dwie granice: zgłoszenia po ukończeniu 64 lat są niedopuszczalne. A kto jest już notariuszem, może kandydować na inne stanowisko dopiero po sześciu latach urzędowania na obecnym. Pierwsze stanowisko to więc decyzja na dłużej. Nie wiąże się z nim przy tym ochrona terytorialna: Państwa uprawnienie obowiązuje na terenie całego kraju (§ 8 NO), ale kancelaria musi znajdować się w siedzibie urzędowej.

Pierwsze miesiące we własnej siedzibie urzędowej

Między mianowaniem a pierwszym aktem notarialnym mija zwykle tylko kilka tygodni. Wiele z tego to organizacja, którą jako kandydat Państwo obserwowali, ale rzadko za nią odpowiadali.

Notariat jednoosobowy czy Notar-Partnerschaft

Większość notariuszy sprawuje urząd samodzielnie. Notariatsordnung dopuszcza ponadto Notar-Partnerschaft jako spółkę jawną (OG) lub komandytową (KG) (§ 22 NO). Wymaga ona zgody izby i wpisu do Firmenbuch (§§ 22, 23 NO). Wspólnikami mogą być notariusze prowadzący wspólną kancelarię lub mający siedzibę urzędową w tym samym albo w sąsiednim okręgu sądu rejonowego w obrębie tego samego okręgu sądu krajowego, a także kandydaci notarialni spełniający wszystkie wymogi do objęcia stanowiska notariusza (§§ 22, 25 NO). Ustawa nie przewiduje notarialnej GmbH.

Uregulowana jest także nazwa: firma zaczyna się od „Öffentlicher Notar” lub „Öffentliche Notare”, wymienia wszystkich notariuszy i kończy się słowem „Partnerschaft” albo jednym z dopuszczalnych dodatków, jak „& Partner” (§ 24 NO). Nazwy fantazyjne czy marki, jak w kancelariach adwokackich, są więc wykluczone, co wpływa bezpośrednio na domenę, logo i stronę internetową.

Koszty, składki i zabezpieczenie emerytalne

Zamiast ceny kupna czekają Państwa koszty bieżącej działalności: czynsz w siedzibie urzędowej, wyposażenie, IT z archiwum aktów i podpisem elektronicznym, oprogramowanie, a przede wszystkim personel. Notariusze nie są członkami Wirtschaftskammer; nie znamy osobnego programu wsparcia dla nowych notariatów.

• Składki do izby: izba pobiera składki według swojego regulaminu (§ 125a NO), obliczane jako udział w podstawie wymiaru według Notarversorgungsgesetz. Aktualne stawki poda Państwa izba.
• Obowiązkowe zabezpieczenie: Państwa zabezpieczenie emerytalne prowadzi Versorgungsanstalt des österreichischen Notariates według Notarversorgungsgesetz 2020 (NVG 2020). Nowelizacja z 2026 r. wprowadza stopniowaną emeryturę minimalną dla osób z mniej niż 30 latami składkowymi.
• Honoraria: Państwa przychody wynikają z Notariatstarifgesetz (NTG, taryfy notarialnej). Stawek taryfowych nie wolno przekraczać (STR 2000, pkt 53), a przewidywane honorarium trzeba podać przy przyjęciu zlecenia (pkt 58).

Ogólne pytania o start kancelarii w Austrii, od numeru podatkowego po księgowość, omawia artykuł Jak założyć kancelarię w Austrii.

Obecność w sieci przy objęciu urzędu

Kto potrzebuje terminu u notariusza, szuka dziś najpierw w internecie: „Notar in der Nähe”, „Notar Testament Kosten” albo nazwa gminy. Dla nowego notariatu strona internetowa jest więc miejscem, w którym klienci dowiadują się, że Państwo istnieją, kiedy są Państwo dostępni i jakie dokumenty powinni przynieść. Jednocześnie według § 31 ust. 6 NO wolno Państwu informować o swojej działalności wyłącznie prawdziwie i rzeczowo. Dla strony notariusza to żadna wada: jasna informacja jest dokładnie tym, czego szukają odwiedzający.

• Siedziba urzędowa, dojazd, godziny pracy, dni urzędowe w okolicznych gminach i informacja o bezpłatnej pierwszej informacji prawnej
• Zakres czynności w zrozumiałym języku: kupno i przekazanie nieruchomości, pełnomocnictwo na wypadek utraty zdolności (Vorsorgevollmacht) i testament, spadki, zakładanie spółek, poświadczenia
• Listy kontrolne i formularze danych do pobrania, aby pierwsze spotkanie było dobrze przygotowane, np. z listy dokumentów do kupna nieruchomości, założenia spółki i postępowania spadkowego (Verlassenschaft)
• Zespół z funkcjami, czyli także Państwa kandydaci i zastępcy (Substitut:innen)
• Kompletne Impressum z izbą i organem nadzoru, zob. Impressum dla notariatów w Austrii

Co z kolei nie powinno znaleźć się na stronie, na przykład gwiazdki z ocen czy cytaty klientów, wyjaśnia artykuł Reklama notariuszy w Austrii. Stronę z tymi treściami przygotujemy w stałej cenie 1800 € netto, a hosting kosztuje 30 € netto.